Małe dziecko potrzebuje kontaktu z rodzicami

Opublikowany w magazynie „Pediatrics” raport, zniechęca do pokazywania malcom nawet przeznaczonych specjalnie dla nich filmów i programów.

Wielu rodziców uważa, że oglądanie telewizji ma dobroczynny wpływ na rozwój dziecięcego mózgu – piszą naukowcy ze szpitala dziecięcego w Bostonie i Harvard Medical School po przebadaniu ponad 800 malców (od noworodków po trzylatki). – Jednak nie stwierdziliśmy, by telewizja przynosiła malcom jakikolwiek pożytek, a z pewnością należy przed nią chronić dzieci do drugiego roku życia.

Filmy DVD i telewizja szkodzą dziecku

Równie negatywnie badacze oceniają popularne w USA programy edukacyjne typu „Mały Einstein” lub „Genialny bobas”, których oglądanie ma rzekomo podnosić inteligencję niemowlaków. – Nie ma żadnych dowodów na pozytywne działanie tych materiałów – twierdzą naukowcy.
Do podobnych wniosków doszli też inni amerykańscy pediatrzy po przebadaniu kilkuset pacjentów szpitala dziecięcego i instytutu badawczego w Seattle. – Telewizja i filmy na DVD nie tylko nie mają dobrego wpływu na rozwój małych dzieci, ale mogą im też szkodzić – ostrzegają. 

W najlepszym razie te programy kradną maluchom czas, który mogłyby wykorzystać na czynności znacznie lepiej rozwijające ich zdolności poznawcze - twierdzi dr Michael Rich, pediatra i współautor bostońskiego opracowania. – Moim zdaniem pokazywanie niemowlakom tych pseudo-rozwojowych DVD to jedynie lekarstwo na wyrzuty sumienia rodziców, którzy wyręczają się tą swoistą elektroniczną nianią.
A dorośli mają sporo powodów do wyrzutów sumienia: badania przeprowadzone w Bostonie wykazały, że amerykańskie sześciomiesięczne maluchy oglądają telewizję średnio przez niecałą godzinę dziennie, roczne - około godziny, a dwuletnie – nawet 90 min.

Niepodzielna uwaga

Harwardzcy uczeni oceniali m.in., ile słów rozumieją i używają maluchy oraz jak rozwinięte mają zdolności poznawcze i motoryczne. Obserwowane trzylatki, które regularnie oglądały telewizję i „rozwijające inteligencję” programy, rozumiały nawet sześciokrotnie mniej słów niż ich rówieśnicy całkowicie pozbawieni kontaktu ze szklanym ekranem. A to dlatego, jak tłumaczą badacze w magazynie „Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine”, że z każdą chwilą, którą malec spędza przed szklanym ekranem, ma mniejszy kontakt z rodzicami, a oni mówią do niego znacznie mniej, niż gdyby niepodzielnie poświęcili mu uwagę. – Przyswajanie i rozwijanie mowy następuje u dzieci dzięki kontaktom i interakcji z dorosłymi – wyjaśniają autorzy raportu.
Karmione telewizyjnymi programami dzieci gorzej radziły sobie też podczas testów z układankami i zabawkami, w których miały dopasować kształt i wielkość klocka do otworu w pojemniku. – Istnieje znacznie więcej dowodów na szkodliwe działanie telewizji niż na jej pozytywny wpływ na dzieci – uważa kierująca zespołem naukowców Marie Evans Schmidt, psycholog rozwojowy z Harvard Medical School.

Telewizja w tle rozprasza dziecko

Specjaliści są też zdania, że malcom szkodzi nie tylko oglądanie filmów na szklanym ekranie. Negatywny wpływ na niemowlaki ma nawet przebywanie w pomieszczeniu, w którym włączony jest telewizor. „Telewizja w tle”, jak określa to zjawisko Marie Evans Schmidt, nieustannie rozprasza bawiące się w tym samym pomieszczeniu dzieci, które – zamiast skupić się na wykonywanych właśnie czynnościach i rozwijać w ten sposób nowe umiejętności – regularnie zerkają na ekran lub wsłuchują się w reklamowy jazgot.
Dr Dimitri A. Christakis, pediatra i psycholog dziecięcy, dyrektor Child Health Institute na Uniwersytecie w Waszyngtonie, przebadał ponad 300 dzieci w wieku od dwóch do 48 miesięcy. W pobliżu każdego z badanych na rok umieszczono magnetofony rejestrujące przez kilka godzin dziennie wszelkie dźwięki, następnie przeanalizowano je, a maluchy poddano testom. Wśród nagranych odgłosów naukowcy wyróżnili m.in. pełne słowa wypowiadane przez dorosłych, gaworzenie dzieci oraz „odpowiedzi” maluchów na zdania i wyrazy kierowane do nich przez rodziców. Okazało się, że podczas każdej godziny, gdy do dziecka docierają dźwięki dobiegające z telewizji, dramatycznie spada liczba słów, które wypowiadają doń otaczający je dorośli. Przy włączonym telewizorze radykalnie zmniejsza się też liczba dźwięków wydawanych przez dziecko i jego prób nawiązania kontaktu z otoczeniem. – Czasem dzieje się tak dlatego, że rodzice zostawiają dziecko samo przed telewizorem – tłumaczą naukowcy. – Niekiedy zaś dorośli koncentrują się na telewizji i nie zwracają uwagi na dziecko.

Rodzina bez odbiornika

Badacze przekonują, że dorośli odgrywają ogromną rolę w rozwoju zdolności mowy u dzieci, ale tylko wówczas, gdy do nich mówią. Specjaliści zachęcają więc, by poświęcać niemowlęciu uwagę nawet podczas najciekawszych programów telewizyjnych lub by w pierwszych miesiącach życia dziecka drastycznie ograniczyć oglądanie telewizji.
Także Amerykańska Akademia Pediatrii nie zaleca dzieciom do lat dwóch żadnych kontaktów ze szklanym ekranem. – Od niemowlęctwa uczymy dzieci, by oglądały telewizję. Im starsze się stają, tym spędzają przed szklanym ekranem więcej czasu. Są więc coraz bardziej narażone na choroby wywołane brakiem aktywności fizycznej i na złą dietę, do której zachęcają sugestywne reklamy telewizyjne. Tyją, mają mniej energii i coraz chętniej siedzą na kanapie przed telewizorem. To błędne koło prowadzące do poważnych chorób – ostrzega dr. Michael Rich.
I przekonuje, że właściwa opieka nad dziećmi oznacza m.in. zapewnienie malcom zajęć najlepiej stymulujących ich rozwój. A nic nie zastąpi im bajek czytanych na dobranoc, piosenek śpiewanych przez rodziców i wspólnych zabaw z dorosłymi.